Kunst en dementie

Deze module prikkelt de volgende zintuig(en): Voelen Ruiken Proeven Praten Kijken Horen Doen

Foto: werk van Laurien Mulder.
2 op de 3 van onze interventies in de ouderenzorg vinden plaats met mensen met dementie. Project SNOES Kunst en dementie in 2014 en project NowHere! richten we onzs speciaal op deze groep ouderen.

SNOES: Kunstenaars van Zona's Kiosk bezochten in augustus en september 2014 zes zorglocaties in Amsterdam en Diemen en maakten nieuw werk maken door over langere tijd, individueel, de bewoners met dementie te bezoeken. Op 3 en 5 oktober vond de afsluitende "Expeditie SNOES" plaats in Het Flevohuis in Amsterdam Oost. Vrijdag 3 oktober was s er een studie- en praktijkdag voor 20 gasten. Zondag 5 oktober presenteerden de kunstenaars hun werk op interactieve wijze aan publiek. Meer dan 80 mensen werden mee genomen op wonderlijke wandelingen, en de mensen op gesloten afdelingen werden betrokken bij een aantal interactive kunstvormen.

Met SNOES wil Vera Broos, projectleider van Zona's Kiosk en cultureel ondernemer in de ouderenzorg, kunstenaars inspireren tot nieuw werk en een verdiepend cultureel aanbod voor mensen met dementie en hun naasten tot stand brengen, door kunstenaars langere tijd op locatie te laten werken en de werkwijzen en resultaten vervolgens te delen met een breed publiek. Samen met de kunstenaars bedacht zij de onderdelen van SNOES: mensen in beweging brengen (Cafe Tijdloos), bruggen leggen naar de wijk (Het Mijmerbureau), uitwisselingen met kinderen (Surprise!), persoonlijke muziek aanboren (Muzicadeau), alledaagse rituelen en spel inzetten (Was-vrouwen) en werken met eetconcepten (Spelen Met Je Eten)

Project NowHere! (internationaal Kunst en dementieproject): zie elders op deze website.

Beelden van onze interventies zijn te zien via Youtube, met als voorbeeld een film over zintuigen in de zorg / senses in care voor de presentaties van Tandem projecten en Hogeschool Windesheim tijdens de conferetnei Long Live Arts in 2015:
https://youtu.be/f0sScm1iNa0



Intervieuws met de kunstenaars:


SNOES kwam tot stand dankzijn bijdragen van Amsta, Osira-Amstelring, ZorgGroep Amsterdam Oost en Cordaan en de fondsen Het Amsterdams Fonds voor de Kunst (AFK), Fonds Sluyterman van Loo, het RCOAK, Fundatie Santheuvel Van den Sobbe en het VSB Fonds.

Meer afbeeldingen:

Deze module wordt bemand door:
Voeg deze pagina toe aan:

Spreuken Sprokkelen

Sandra Stark
Met een jurk vol zakken met gedichten, muziek, taal, klank en geluid lokt de Spreukensprokkelaar poëtische ontmoetingen uit. Zij vult haar zakken met andermans proza en rijmelarijen, componeert liefdesbrieven en haiku's, Bargoense koekjes, zeeverhalen. Als marskramer van verloren verhalen en troubadour van vervlogen kinderliedjes beweegt ze zich voorbij de huid, zintuiglijk tastend naar de waslijnen met poëzie die zij als ware antropoloog bij haar opgravingen vermoedt te ontwaren.

Over Sandra
Sandra Stark is jazzvocalist, performer en muziektheatermaker. Zij onderzoekt de weg van improvisatie naar structuur en zoekt vanuit structuur de ruimte voor improvisatie. De stille muziek van het lichaam, voorbij de huid, in combinatie met poëzie, zijn terugkerende elementen in haar werk.

Het Mijmerbureau , De Zwambtenaar

Karien van Assendelft (taal- en (mis)communicatiekunst)
De Zwambtenaar is er om bewoners te helpen hun hart te luchten en contact te leggen met mensen buiten hun dagelijkse wereld. De Zwambtenaar zoekt met u op humoristische wijze naar alledaagse en niet-alledaagse taal en hoe we daar de boel mee kunnen ontregelen. Met kroontjespen, inkt, lettertang en typmachine maken we berichten die de Zwambtenaar in een kaartenbak archiveert. U kunt uw wijsheden op stickers schrijven die de Zwambtenaar in het café aan de overkant voor u op de wc-deur plakt. Of u dicteert uw levensmotto of dooddoeners op een ansichtkaart voor de jongeren op straat. Als we zin hebben maken we een spandoek om aan de gevel van het huis te hangen: “Joehoe jongens, wij zijn er ook nog hoor!”.

Over Karien
Karien maakt interactieve geluidsinstallaties, doet performances, werkt met acteurs, schrijft voor locatietheater en organiseert workshops zoals "Miscommuniceren kun je leren" voor uiteenlopende groepen in de samenleving. Als taalkunstenaar noteert zij al jaren alledaagse taal die zij opvangt op straat. Typische uitspraken, dooddoeners en miscommunicatie worden gearchiveerd in een kaartenbak en ingezet voor kunstwerken die een open gesprek aangaan met de buitenwereld en vaak mensen op het verkeerde been zetten.

De Zwambtenaar en Het Mijmerbureau van SNOES zijn bedacht ism Vera Broos

Was Goed

Was Groetjes
De wasvrouwen gaan bij de ouderen langs en maken er een dolle boel van. Wat valt er veel te lachen met wasgoed, te zingen en op te halen. De opmerkingen van de ouderen worden op zakdoekjes geschreven en aan de waslijn gehangen in de wijk. Buurtbewoners worden door de Wasvrouwen aangespoord om te reageren op de beschreven zakdoekjes en andere ouderen in de wijk worden opgezocht om bij te dragen aan de wasgroetjes –lijn. Vervolgens worden de WasGroetjes bij wijze van minicorrespondentie teruggebracht naar de ouderen.
Sopje
Daar rijdt een wagen volgeladen de afdelingen op met wonderlijke objecten die in een handomdraai omgetoverd kunnen worden in alles wat je nodig hebt op Wasdag. Met oude tentstokken wordt een waslijn over de tafel gespannen. Grote doorzichtige flessen gevuld met een sopje blijken handwasmachientjes te zijn, de slacentrifuge geweldig handig om het water uit de was te draaien. En ook wind om het wasgoed te laten wapperen is binnen handbereik.
Terwijl de kunstenaar de ruimte vult met een sfeer van mouwen opstropen en werk-aan-de-winkel, raakt ieder er als vanzelf op zijn of haar manier bij betrokken.
Was Vouwen
Een tafel vol lappen die dringend opgevouwen moeten worden: lappen met mooie motieven, lappen die zacht aanvoelen, oude lappen, nieuwe lappen – wie helpt?
Je kiest en vouwt de lappen die je aanspreken en al doende is dat het uitgangspunt voor lichtvoetige persoonlijke gesprekjes.
Als alle stapeltjes bijeengebonden zijn, proberen we er met z’n allen de hoogst mogelijke toren van te bouwen. Dat is niet makkelijk, de hele tafel geeft aanwijzingen en leeft mee.
Na afloop worden er wasgoedmedailles uitgereikt, dat heeft iedereen wel verdiend.

Wat Was Goed
Het linnengoed wordt versierd en besproken rond de naaimachine. Alsof het kerstfeest is – alles aantrekkelijk gerangschikt, de boventoon rood wit. Pièce de resistance de naaimachine.
Ieder die er zin in heeft kan aanschuiven voor het versieren van een theedoek.
Dat kan op meer manieren dan je denkt..van borduren tot geheimzinnige tekens met een (rode) textielstift. En alles wat er gaandeweg gebeurt is van even groot belang als het eindresultaat – de tactiele reacties op het materiaal, de kleine interacties.

De WonderWasJurk
Een sprookjesachtige jurk dient als decor voor zintuigtheater, waaruit het een na het ander wordt getovert: waslijnen, wasknijpers, wasgoed en nog veel meer. Met poppenspel en andere verrassende zintuiglijke theatervormen komt het Wasgoed tot leven en het duurt niet lang of iedereen speelt mee in wonderlijke wasgoed en andere verhalen!

De Verwonderjurk / Hartenvrouw

De verwonderjurk is het vervolg op de Grabbeljurken van Zona's Kiosk en ontwikkeld voor mensen met dementie als decor voor een voorstelling met zintuiglijk theater.

De Hartenvrouw gaat gehuld in een bruidsjurk. Zij treedt op in de eetzaal, de huiskamers maar ook 1 op 1 aan bed. Zij is ooit getrouwd met de Handschoen, maar heeft haar geliefde nooit ontmoet. Na honderd jaar wachten heeft ze haar hart in een koffer gestopt en loopt ze alle zorgcentra af op zoek naar liefde. Zij heeft een koffer vol enkele handschoenen en vraagt de ouderen om die te passen. Zij vraagt de ouderen wie zij lief hebben of waarderen. Samen met de bewoners opent ze haar koffer en een enorm groot zacht hart komt tevoorschijn. De oudere en de Hartenvrouw omhelzen gezamenlijk het hart, dat vervolgens wordt doorgegeven.

Esmeralda Detmers( tafel- en zintuiglijk theater



Concept Wonderjurk Grabbeljurk: Vera Broos

Over Esmeralda
Esmeralda Detmers is een oorspronkelijk denker, die met haar vele talenten kiest voor vernieuwing. Ze heeft zich ontwikkelt in het schrijven van scenario's en programma's en is actief als actrice en regiseur. Als Esmeralda ergens warm voor loopt, is ze niet te stoppen. Ze zet door en krijgt het proces op gang. Haar focus ligt in eerste instantie niet op het te behalen resultaat, maar op de weg naar dat resultaat toe. Een weg waarin zij oog heeft voor het tot hun recht komen van alle participanten: acteurs, deelnemers en toeschouwers. Om zodoende tot een goed resultaat te kunnen komen.

Muzikado

Jaqueline Fleskens, zangeres/muzikante
Jacqueline geeft mensen direct een liedje cadeau. Op basis van 1 of een reeks ontmoetingen maakt zij liedjes op maat. Dat kan serieus zijn of grappig zijn, net wat de bewoner nodig heeft. Jaqueline weet bij iedereen de juiste toon te zetten, verhalen krijgen bij haar liedjes los en zij neemt samen met bewoners even de tijd om een liedje te laten borrelen in haar hoofd. Mensen worden uitgenodigd om met Jacqueline hun verhaal te delen. Dit zet zij dan ter plekke om in een klein, geïmproviseerd liedje. Mensen gaan ontroerd, vaak blij naar buiten, met een muzikaal cadeautje in hun hart.
Voor project SNOES-kunst en dementie, werkte Jacqueline langere tijd met een groep bewoners aan muzikale levensverhalen.

Hier een liedje aan de hand van ontmoetingen met mevr. van der Wal aug-sept 2014:



SNOES is een project van Vera Broos

Maak er wat van (voor vrijwilligers)

Laurien Mulder

Zie ook: "Speelkwartier" in Zona's Kiosk en "Weesbeesten" in project SNOES

De workshop Maak Er Wat Van betrekt vitale senioren die sinds het project De Tafel Van Vier zijn blijven deelnemen aan andere projecten van Vera Broos/ Zona's Kiosk. Ook word de workshop voor vrijwilligers die werd ontwikkeld i.s.m. Lauirie Kuipers van Amsta, voortgezet i.s.m. Amsta en LKCA als onderdeel van een Europees Grundvigproject.
Maak Er Wat van is gepresenteert bij Movisie, en werkt met een vaste groep vitale senioren aan kunstwerken in de openbare ruimte en verzorginhuizen, met kinderen, en in project Was Goed


Laurien Mulder is beeldend kunstenaar, runt een kinderatelier, werkt aan objecten met mensen in Nepal, en sloot zich in 2011 aan bij Zona's Kiosk als Community-Art-Lab (CALL)-kunstenaar. Je zou kunnen zeggen dat het de specialiteit is van Laurien om een situatie te creëren waarin er ruimte is voor onverwachte en bijzondere momenten en die vervolgens te vangen in woord en beeld.

Smaakavontuur / Spelen met Eten

Sandra Schouten
(ook: Spelen Met Eten) Geef je over aan de smaak van het moment. Stel je met al je zintuigen open voor ongewone verleidingen. En laat je verrassen... Het Smaakavontuur biedt uiteenlopende geur- en smaakervaringen aan en onderzoekt wat dit met mensen doet, mogelijk gelinkt aan korte gesprekken om je zo te helpen bij het beschrijven van je ervaringen. Denk bijvoorbeeld aan winegums van citroenbrandewijn of bessenjenever, fel gekleurde mini suikerspinnen, eetbaar parfum, kwarteleitjes met dip op een stokje, eetbare sieraden, etcetera.

Naast Smaakavontuur gaf Sandra Vorm aan "Spelen Met Je Eten' in project SNOES-kunst en dementie van Vera Broos/Zona's Kiosk

Over Sandra
Beeldend kunstenaar Sandra Schouten maakt sinds 2001 theatrale en interactieve eetconcepten onder de naam Het Huis van Proeven. Kort gezegd gaat het in haar werk over ontmoeten, ervaren en verbinden en daarbij zet zij voedsel in als theatraal communicatiemiddel, om zo mensen in beweging te brengen en ze anders naar zichzelf en de wereld te laten kijken. Haar werk laat een grote rol voor de inbreng van de deelnemers.

Een beschrijving door medewerkster Sylvia Krug van Het Dr.Sarphatihuis:

Zona Kiosk, afdeling Kattenburg, in activiteitenruimte ’t Cypertje

Bewoners zijn gericht uitgenodigd voor een ‘smaakavontuur’ gepresenteerd door de Zona Kiosk. We hadden de setting wat intiemer gemaakt door ons met de bewoners om een ronde tafel te schikken waardoor het onderlinge contact makkelijk en spontaner tot stand kon komen.
De smaakkunstenares Sandra trad de ruimte binnen met een kleine hoog opgebouwde kar waarop een kleurrijke sortering servies en klein keukengerei was uitgestald.
Een échte veelzijdige werkkar waar vanuit de verrassendste smaken direct aan tafel werden uitgeserveerd of de laatste hand aan de bereiding van een cocktail of de finishing touch op een kleine lekkernij werd aangebracht.
Ook Sandra zelf zag er als een kleurrijke serveerster uit; oranje haar met een piepklein rood speldje, zwarte outfit met plofrok opgeluisterd met een knalrood schortje waarop de letters van het ‘geheime recept’ zich haastig probeerde te verbergen onder de zoom aan het schort.
Met het zichzelf voorstellen wist Sandra direct de aandacht van de bewoners te pakken gevolgd door haar gastvrij presenteren van; een dun rubberachtige rood hartje met een zilveren kraaltje of geel hartje waarop nog even een toefje uit een tube werd aangebracht. Er werd aan de bewoners niet gevraagd; welke ‘smaak’ wenst u, nee, “welke ‘kleur’ zou u willen proeven?’

De ene bewoners stak direct in vol vertrouwen het aangebodene in de mond, de ander bekeek het eerst even aandachtig en stak het daarna voorzichtig in de mond om de vraag; ‘Wat proeft u?, Kunt u mij vertellen wat er volgens u in zit?” te kunnen beantwoorden.
We wisten het niet; ‘Lekker zoet’, ‘een beetje zurig’ werd er geantwoord.
Daarna werd er in roze champagneglazen een cocktail bereid wederom met de vraag; ‘Welke kleur zou u eens willen drinken? Een pittige of een kruidige?’
Ook bij deze heerlijk romantisch gepresenteerde drankjes wisten de bewoners niet te benoemen wat de ingrediënten zouden kunnen zijn.
“Oef, pittig hoor’, ‘Mmmm lekker zoet, o jee toch niet lekker, beetje bitter nu??!!” waren de reacties vanuit de smaakteststers.

Het is jammer dat de door ‘smaak’ gekleurde gezichten hier niet even voor u zichtbaar gemaakt kunnen worden.

Als toetje werd er een amuse geserveerd. “Een ‘smaakbom’’
Alleen al het kleine kanten ronde servetje met daarop een –voor onze bewoners onbekende- gebogen amuse-lepel, wekte ieders belangstelling.
Vol afwachting werd er gekeken naar het geheimzinnige knippen wat Sandra daarna in een bakje met heerlijkheden deed.
Ook hier werd er weer naar een voorkeur van kleur gevraagd.
Er werd iets op de lepel gelegd wat wel wat weg had van een ‘watje’ .
Er werd ‘geproost’ en in één hap werd het heerlijks in de mond gebracht.
‘Mmmmmmmmmm, lekkerrr’

Kijk!
“Wij ‘’ weten nu wat geheime ingrediënten van al deze heerlijkheden die van dit ‘smaakavontuur’ een bijzonder leuke middag hebben gemaakt vol verrassingen.
Maar wij hebben beloofd het geheim te bewaren. Mondje dicht !
Het enigste wat wij nog wel willen verklappen is, dat de afsluiting van dit smaakvolle uurtje door een lieflijke tinkelende klank werd aangekondigd.

Leuk!
Bijzondere prettige en ludieke manier van presenteren en verrassend dat er zoveel ‘vertrouwen’ bij de bewoners was in het willen proeven van vrolijk gekleurde maar onbekende ‘dingentje’ en drankjes.
Zo zie je maar, hoe ‘oud’ de mens ook mag worden er blijft altijd drang om ‘iets nieuws’ te willen ontdekken.

We kijken uit naar de volgende keer dat Sandra lang wilt komen met weer nieuwe, nóg meer verrassende smaakjes?

Met groet
Sylvia Krug
AB-ster afd. Kattenburg

De Spel Salon

Jaap Oostra (terugspeeltheater)
Bestemd voor ouderen, familie en personeel. Door bij dementerenden de werkwijze aan te passen zijn de terugspeeltechnieken ook voor hen waardevol.

De Verhalen Speelman brengt uw verhalen tot leven. Ieder mens zit er vol mee, ook al is niet iedereen een ras verteller. Met een gezonde dosis nieuwsgierigheid stelt uw Verhalen Speelman vragen. Elk mens zit vol verhalen. Het is fijn als die gehoord worden. Samen stilstaan bij ervaringen die voor iemand belangrijk zijn. Stilstaan? Er zijn mogelijkheden om actief te reageren voor iedereen, ga ze ontdekken met de Verhalen Speelman, op de bank of in een terugspeeltheaterworkshop.

Over Jaap
Specialties: Improvisatie theater, gebruik van video voor multimedia events, werken met uiteenlopende doelgroepen: jongeren, ouderen, dementerenden.
Jaap Oostra is initiator en uitvoerder van theatrale concepten voor gemeenschappen en bedrijven. Met zijn theatergroep Wordt Vervolgt werk hij o.a. met mensen met afasie.
"Speelsheid en humor roepen enthousiasme op. Ze verdiepen het inzicht in situaties en het begrip voor anderen. Dit maakt van theater een geweldig instrument, waarmee je diep op thema's in kunt gaan en tegelijkertijd de noodzakelijke lichtheid kunt behouden. De kracht van dit medium blijft me fascineren."

Knuffelkleindochter

Ina Stockem
(ook: De Ideale Kleindochter, Cafe Tijdsloos en SNOES) Mensen vinden Ina aaibaar, de ideale (knuffel)kleindochter. Zij geeft kleine cadeautjes (knuffels), persoonlijke aandacht en bescherming. Iemand aan wie je je geheimen kan vertellen. Hoe dichtbij kan de knuffelkleindochter komen? Haar kunst is om contact te maken, d.m.v. zintuiglijke prikkels, aanraking, en beweging (van binnen en buiten). Een reactie krijgen d.m.v. gezicht, mimiek, aanraking, dansen.

Over Ina
Ina Stockem is artiest, performer, choreografe en cultureel manager. Sinds 1990 ontwikkeld ze en werkt samen in projecten waarmee ze mensen in beweging zet. Ze wil mensen verbinden met zichzelf, met anderen in een groep en met een organisatie en de rest van de wereld. Met stichting People On The Move initieerd zij projecten in binnen-en buitenland. Als projectleider van de "Bodylounge" brengt ze aanraking als kunstvorm in. Ze geeft diverse workshops en trainingen en neemt deel aan uiteenlopende communityartprojecten.
Naast Knuffelkleindochter is Ina de vaste gastvrouw bij grotere uitvoeringen met de Kioskinstallatie.

" Met de knuffelkleindochter, Ina Stockem, zijn we naar de huiskamer gegaan. Dit werd een groot feest. De bewoners hebben gedanst, en de knuffelkleindochter kroop over de tafel en verdween onder tafel om vervolgens een bewoner aan de andere kant van de tafel te verrassen. De bewoners vonden haar erg lief, zij maakte op een natuurlijke ‘kleindochter’ wijze contact met hen. Ik was zelf blij verrast door jullie theater en wil jullie daarom nogmaals heel erg bedanken. Het was een pracht dag voor de bewoners en mij."( Medewerker De Keyzer, Amsterdam )

Hieronder een dag uit het leven van De Knuffelkleindochter/Ina, als Gastvrouw bij de Kiosk in Verpleeghuis Wittenberg, Amsterdam:



Concept: Vera Broos

Persoonlijke Postbodes

Monique Hoving en Riska Wijgergangs

Monique en Riska vormen samen de artistieke leiding van Blik Bijzonder. Blik Bijzonder is opgericht in 2008 en zoekt in het alledaagse leven naar bijzondere verhalen. Vaak, zo niet altijd, van mensen die in het dagelijks leven minder zichtbaar zijn. Theater en muziek wordt ingezet om verhalen vorm te geven.

De Persoonlijke Postbode werd in 2009 bedacht door Vera Broos voor Zona's Kiosk , en in 2013 werd door Riska en Monique een nieuwe invulling gegeven met De Persoonlijke Postbodes workshop voor vrijwilligers. Zie ook: De Wasvrouwen in Zona's Kiosk

Projectleider Vera Broos in HenPower Eitje

Zie voor meer informatie het menu op deze website: Vera Broos